Adem in, adem uit...

‘Adem eens even lekker diep in, dat is goed voor je’...
Wie heeft dit nooit gehoord? De Russische Buteyko-methode gaat er daarentegen vanuit dat té diep inademen voor allerlei klachten kan zorgen, bijvoorbeeld astma. Door de ademhaling aan te passen, kunnen klachten verdwijnen.


Joost (15) heeft 's nachts moeite met slapen omdat hij het benauwd heeft. Hij gaat met zijn ouders naar de huisarts en krijgt een puffer voorgeschreven. Hij moet voortaan 's ochtends en 's avonds een paar pufjes nemen en over een tijdje terugkomen voor controle. Dit is een gangbare behandeling bij astmatische klachten. Het werkt: Joost heeft het een stuk minder benauwd, maar is wel afhankelijk geworden van een puffer.


Masha Anthonissen-Kotousova denkt dat het anders en beter kan. Bij Joost is niet vastgesteld hóe hij nou eigenlijk ademhaalt en of hij hyperventileert. Dat is het eerste waar zij naar zou kijken. Volgens haar halen heel veel mensen te diep adem en krijgen daardoor allerlei klachten. Ze raadt Joost aan voortaan te ademen als een muis: zachtjes, niet hoorbaar en altijd door de neus. Stap voor stap leert ze hem technieken die nog iets verder gaan.


Ademhaling weer op orde

Anthonissen-Kotousova heeft die kennis niet van zichzelf, maar van de Russische fysioloog en arts professor Konstantin Buteyko (overleden in 2003). In de vijftiger jaren van de vorige eeuw deed hij onderzoek naar de ademhaling van zieke en gezonde mensen. Hij ontdekte dat mensen met astma, allergie, te hoge bloeddruk en andere zogenoemde welvaartsziekten meer lucht per minuut in- en uitademen dan in de fysiologie als norm wordt gesteld. Ze ademen in rusttoestand eigenlijk alsof ze aan het rennen zijn. Daardoor worden ze snel benauwd en kortademig. Buteyko ontwikkelde een methode waarin, in stappen, de ademhaling weer op orde komt.

Anthonissen-Kotousova groeide op in Sint Petersburg. Haar moeder was zwaar astmatisch. Om hiervan af te komen, verbleef zij in de kliniek van Buteyko in Siberië en kwam gezond terug. "Dat maakte veel indruk op mij", vertelt ze. "Ik was in die tijd werkzaam als journalist, had ook een verpleegkundige opleiding gedaan en besloot een verhaal over deze methode te schrijven."

Ze werd er zo door gegrepen, dat ze besloot de opleiding van Buteyko in Siberië te volgen. Hierin wordt geleerd wat wél een goede ademhaling is. In 1993 verhuisde ze naar Nederland. "Hier kende niemand de methode." Inmiddels geeft ze al vele jaren cursussen waarin, verdeeld over een aantal dagen, de Buteyko-methode wordt aangeleerd.

Kooldioxide
'Haal eens even lekker diep adem': wie heeft dit advies nooit gehoord? We denken dat we ons lijf hiermee een plezier doen en meer zuurstof (O2) krijgen. Koolzuurgas (CO2) heeft daarentegen een slechte naam. Het is een eindproduct en daarvan moet je minder in je lijf hebben, is de gedachte. Maar volgens Buteyko is kooldioxide de hoofdregelaar van bijna alle stofwisselingsprocessen. Daarom veroorzaakt een daling van het koolzuurgehalte zoveel storingen in het lichaam. Om gezond te zijn, moet de mens een normale hoeveelheid kooldioxide hebben in het bloed en in de longblaasjes. Anthonissen-Kotousova: "Net als wij over de normale bloeddruk of de normale lichaamstemperatuur praten, moeten wij ook praten over de normale hoeveelheid kooldioxide. Een afwijking van de norm impliceert immers een ziekte."

Het is een beetje een technisch verhaal, maar ze probeert de theorie van Buteyko uit te leggen. "Als er een tekort aan kooldioxide in ons lichaam ontstaat, wordt de zuurstof slecht van onze bloedcellen gescheiden en komt moeilijk bij de cellen van onze organen terecht. In de fysiologie heet dit Bohr-effect. Deze fysiologische wet is aan het einde van de negentiende eeuw ontdekt door de Deense fysioloog Christian Bohr. Er ontstaat een paradoxale situatie wanneer ons bloed door de diepe ademhaling maximaal met zuurstof is verzadigd, maar de cellen van onze organen juist aan een tekort aan zuurstof lijden. Hoe sterker het tekort aan zuurstof is, des te dieper wil de mens ademen. Maar door de diepe ademhaling wordt het tekort aan zuurstof steeds sterker."


Chronische hyperventilatie

De mens komt dan in een vicieuze cirkel van chronische hyperventilatie terecht, vervolgt Anthonissen-Kotousova. "Ons lichaam probeert ons vervolgens te redden: de neus raakt verstopt, in de neus ontstaan poliepen, de bronchiën raken vernauwd, er wordt slijm geproduceerd. Bij andere mensen vernauwen de bloedvaten zich en daardoor ontstaat een slechte doorbloeding. Dit alles met het doel het kooldioxidepeil in het lichaam weer omhoog te krijgen. Als de hyperventilatie verdwijnt, zijn deze aanpassingen voor het lichaam niet meer nodig. Veel symptomen van de meest voorkomende chronische aandoeningen zijn niets anders dan de beschermende reacties tegen chronische hyperventilatie. Een van deze aandoeningen is bronchiale astma."

Philip van der Zee is verhalenverteller. Sinds zijn jeugd heeft hij in bepaalde periodes astmatische klachten. "Spastische bronchitis noemde de huisarts het", zegt hij. Van der Zee gebruikte een puffer en na een tijd moest hij sterkere medicatie nemen. Dit had echter als bijwerking dat zijn stem minder mooi werd en dat was precies wat hij niet wilde.

Controlepauze
Toen hij weer in een periode vol klachten zat, besloot hij de Buteyko-methode uit te proberen. Voordat iemand met de methode begint, wordt de 'controlepauze' gemeten. Na een natuurlijke uitademing stop je even met ademhalen, sluit de neus met twee vingers af en wacht totdat het een beetje moeilijk wordt zonder ademhaling te blijven. Als zich daarna geen diepere inademingen voordoen, is de controlepauze juist gemeten. Kun je je adem maar kort inhouden (minder dan 20 seconden), dan betekent dit dat je chronisch hyperventileert en daardoor een chronisch tekort aan zuurstof hebt in weefsels van je hart, nieren en hersenen. Ga je trainen, dan wordt de controlepauze steeds iets langer. Uiteindelijk kun je je adem zo'n 40 seconden inhouden. Als je dit hebt bereikt, ben je van veel klachten af, volgens Buteyko.

Van der Zee merkte dat hij baat had bij de methode en heeft zijn puffers inmiddels overboord gegooid. Maar om zo ver te komen, is wel discipline vereist. Hij oefent twee keer per dag. Dan gaat hij zitten, drukt een stopwatch in, kijkt wat zijn controlepauze en hartslag zijn en noteert die in een schriftje. Hij heeft nog één keer naar de puffer gegrepen, toen hij na zeer veel gezongen te hebben op een bijeenkomst een astma-aanval kreeg. Daarna belandde hij in het ziekenhuis en zag sinds lange tijd weer eens een puffer. "Ik probeer sindsdien niet meer zo over mijn eigen grenzen te gaan", zegt hij. "Ik kan zeggen dat ik voor bijna 100 procent van mijn astma af ben. Daarnaast is de werking van mijn darmen verbeterd en heb ik minder rugklachten."

3 tot 6 maanden
Anthonissen-Kotousova: "Je merkt al snel verschil. Symptomen als benauwdheid, aanvallen van allergie of hoofdpijn verdwijnen binnen enkele minuten als de mens minder diep begint te ademen. Maar je hebt gemiddeld 3 tot 6 maanden nodig om de ademhaling binnen de norm te brengen. Het stofwisselingssysteem kan alleen maar stapje voor stapje anders ingesteld worden."

Adem door de neus
-
Buteyko adviseerde door de neus te ademen, zowel in- als uitademen. Dan adem je automatisch minder diep. Ook houdt de neus schadelijke stoffen tegen en maakt de neus ingeademde lucht vochtiger, wat fijn is voor de longen.
- In de eerste les wordt een oefening aangeleerd om een verstopte neus te openen: adem rustig uit, houd je mond dicht en knijp je neusgaten dicht met twee vingers. Laat, als het moeilijk wordt om langer zonder ademhalen te blijven, de neusgaten vrij (maar de mond blijft dicht) en adem ondiep door de neus. Wanneer iemand even met ademhalen stopt en vervolgens de ademhaling vermindert, stijgt het percentage van koolzuurgas in zijn longblaasjes. Als gevolg daarvan wordt de neus geopend en blijft die open zolang er niet diep wordt geademd.

De Buteyko-methode mag alleen onder begeleiding worden gedaan. In Nederland bestaat de Vereniging van Buteyko therapeuten die opgericht is om de kwaliteit van het lesgeven op niveau te houden en verdere onderzoeken naar deze methode te stimuleren.

 

 
(Bron: De Gelderlander, 15-10-2013)